PREZENTACJA DUCHA REGUŁY ŻYCIA      Andrzej Słaboń OCDS
  
Jednym z zasadniczych celów aktywności człowieka jest zmienianie rzeczywistości. Czyńcie sobie ziemię poddaną rozumieć można jako nakaz zmieniania świata. Ta aktywność polegać ma na budowaniu cywilizacji miłości zarówno przez codzienną aktywność, jak i modlitwę. Aby w tej misji nie osłabnąć i nie oddalać się od Boga, trzeba ciągle wzrastać w wierze i miłości. W tym dążeniu umacnia nas codzienna Eucharystia, spotkania wspólnotowe, modlitwa. Stary człowiek ma w nas umrzeć. Trzeba, aby duch Boży nas przenikał. Sprawdzonym sposobem aby to osiągnąć jest droga wskazywana przez Karmel.

I Pytanie o ducha Reguły

Na wstępie warto się zastanowić, co oznacza tutaj słowo duch i duch reguły ?
1) Duch może oznaczać, to, co najistotniejsze, to, co najważniejsze, jakąś esencję (lub kwintesencję). W tym kontekście warto przypomnieć dyskusję we wspólnotach dokumenty na Kapitułę Generalną Powrót do tego co istotne.
2) Duch może oznaczać specyficzny klimat, coś niewyrażalnego; to wszystko co wykracza poza suchy zapis, lub ( w ujęciu odwrotnym) to wszystko, czego poszczególne rozdziały są tylko przejawem.
Duch w tym ujęciu to pewien klimat, nastrój, coś, co trudno wyrazić słowami. Jest to zatem domena poezji, sztuki.
3) Duch jest przeciwieństwem litery. „Litera bowiem zabija, Duch zaś ożywia(2 Kor 3,6). W tym ujęciu prezentacja ducha oznacza ukazanie tego, co ludzi zachwyca, co ich porywa. Dociera się tutaj do źródeł powołania.
Opozycja „ducha i „litery reguły pozwala rozpoznać sytuacje, gdy jeden z tych elementów dominuje nad drugim. W warunkach idealnych „duch i „litera nawzajem się wzmacniają. Przestrzeganie ducha reguły jest zbieżne z postępowaniem zgodnym z literą reguły. Mogą jednak zdarzać się sytuacje, że jeden z tych czynników przeciwstawia się drugiemu; próbuje się realizować jeden wbrew drugiemu. Wówczas wskazuje się, że dany zapis jest niezgodny z duchem, lub odwrotnie przestrzega się formalnych zapisów (zakazów i nakazów), czyniąc to jednak w taki sposób, że gubi się istotę, to co najważniejsze. Reguła zatem umożliwia dostrzeżenie zmian w sposobie rozumienia "ducha" w danym okresie historycznym. Taka jest też funkcja kodeksów. Z drugiej strony można popaść w swoistą pułapkę formalizmu, skupienie całej uwagi oraz energii nie na tym, co jest celem, ale na tym, co jest zaledwie środkiem do celu.
W związku z takim rozumieniem ducha pojawia się pytanie o sposób jego rozpoznania. W jednym ujęciu może być to zwykła prezentacja wybranych zapisów Reguły, które uważa się za najważniejsze, natomiast w innym jest to próba wykroczenia poza tekst.
Pytanie o „ducha reguły rozumieć można także jako pytanie o specyfikę reguły karmelitańskiej, o to, co odróżnia tę regułę od reguł innych wspólnot zakonnych. Wspólnym elementem jest bez wątpienia życie według rad ewangelicznych próba ich realizacji w życiu świeckim.
Życie w ubóstwie, posłuszeństwie i czystości oznacza dawanie świadectwa własnym życiem. Wyzbycie się samego siebie; składanie siebie w ofierze. Wyzbycie się własnego egocentryzmu i życie dla innych. W tym sensie „duch reguły oznacza konkretną formę radykalizmu chrześcijańskiego.
Specyficzny charyzmat karmelitański, to życie modlitwą; dążenie do kontemplacji Boga już tu, na ziemi. Oczywiście nie wiemy, czy nam to będzie dane, ale to dążenie można sformułować skromniej jako chęć podobania się Bogu. Zakłada to dążenie do rozpoznania własnego powołania i życie nie według własnego widzimisię lecz zgodnie z przykazaniami Bożymi.

II Dlaczego warto żyć według Reguły?

Na początku można postawić pytanie, dlaczego warto żyć według jakiejś reguły? Oczywiście reguła nie jest tu obojętna, chodzi o regułę zatwierdzoną przez Kościół. Dlaczego zatem życie według reguły?
Dla wielu osób, stojących z boku Kościoła, taki styl życia utożsamiany jest niekiedy z rezygnacją z własnej wolności. W istocie jest jednak odwrotnie. Zawarty jest tu element rezygnacji z samego siebie, jest to jednak rezygnacja z ulegania własnym pożądaniom, własnym zachciankom. Dlatego to pozorne zniewolenie zawarte w podporządkowaniu się regule jest w rzeczywistości próbą wyzwolenia się z własnego zniewolenia (wolność od) i dążeniem do rozpoznania i realizacji własnego powołania (wolność do). Dobrowolnie poddaję własne życie zewnętrznym wymogom, wierząc, że to jest właściwa droga prowadząca do celu.
1.Reguła - to zasadniczo zbiór różnych środków mających nas umacniać w wierze, nadziei i miłości. Reguła ustanowiona i zatwierdzona przez Kościół daje gwarancję, że wybrana droga prowadzi do celu, że człowiek wstępując na daną drogę, jeśli będzie wytrwały i będzie postępować zgodnie z ustanowionymi zasadami, to nie zostanie zwiedziony. Nie zmarnuje daru życia, jaki otrzymał. Wykorzystuje się tu mądrość mistrzów duchowych, doświadczenia poprzednich pokoleń.
2.Dlaczego życie według reguły? Wskazać można jeszcze argument antropologiczny. Człowiek jest istotą grzeszną, skłonną do upadku. Łatwo oddala się od Boga. Życie zgodne z regułą ma temu przeciwdziałać.
3.Jeśli komuś jest dane doświadczenie Boga (Rudolf Otto nazywa to numinosum) to pragnie trwać w Jego bliskości. Sądzę, że Bóg każdemu daje się poznać, człowiek jednak często nie potrafi rozpoznać Go w „małych zdarzeniach. Dlatego nie trwa przy Nim lecz stopniowo, niezauważalnie dla samego siebie, oddala się od Boga, zapomina o tych doświadczeniach wewnętrznych, zaczyna żyć nieautentycznie. Dobrym sposobem zapobiegania temu stopniowemu oddalaniu się od Boga jest życie według reguły. Inaczej mówiąc, złożenie ślubów lub przyrzeczeń, to próba trwania przy Bogu; to próba zatrzymania Boga w swoim sercu, a także pragnienie jeszcze głębszego z Nim zjednoczenia. Życie według Reguły staje się pragnieniem duszy, staje się drogą doskonałości, jest źródłem szczęścia i radości. Sądzę, że doświadczenie Boga jest dane każdemu człowiekowi. Nie każdy jednak potrafi rozpoznać Boga w małych rzeczach. Dlatego zamiast piąć się w górę, powoli odchodzi od Boga. Reguła w takim przypadku ułatwia jednostce dostrzeżenie tego faktu, a ponadto pozwala mu przeciwdziałać. Jeśli komuś dane jest poznać „blask prawdy, to nie chce zstępować z tej drogi. Reguła pozwala uczynić pewne wybory nieodwracalnymi (lub trudno odwracalnymi). Gdy minie pierwotny zapał, początkowe zachwycenie, to wiadomo czego się trzymać,
co jest najważniejsze.

III. Analiza treści Reguły życia

Reguła życia składa się ze wstępu i czterech części noszących tytuł: charakter, życie, formacja i struktury. W każdej z tych części dostrzec można specyficznego ducha.
Dekret Świętej Kongregacji Zakonów i Instytutów Świeckich zatwierdzający Regułę w następujący sposób określa jej ducha: Prosimy gorąco Boga i Bogurodzicę Maryje Pannę, aby wszyscy ci, którzy współuczestniczą w duchu Karmelu Terezjańskiego, przepełnieni tym duchem, żyjąc wśród ludzi, mogli układać swoje życie według Ewangelii każdy według swego powołania i aby mogli dążyć do wzniosłego zjednoczenia z Bogiem, które przelewa się na apostolską służbę Kościoła. Bez względu na przeciwne zrządzenia. Sam duch Karmelu nie jest tutaj scharakteryzowany, wskazuje się natomiast jego owoce dążenie do zjednoczenia z Bogiem, apostolstwo Kościoła, życie w świecie.
Duch "Reguły Życia", to pewien styl życia. Przede wszystkim życie w świecie, po to, aby to życie przemieniać od wewnątrz; tam gdzie zostaliśmy posłani w miejscu nauki, pracy, w domu itp. Na czym ma polegać to przemienianie świata? Na pewno nie na nawracaniu na siłę, w kłótniach, sporze, wywołując gniew i złość u innych. Nie jest to zgodne z duchem reguły, z duchem Ewangelii (zwłaszcza Kazania na Górze).
Duch "Reguły Życia", to raczej duch rad ewangelicznych duch czystości, ubóstwa i posłuszeństwa. Widać tu kierowanie się logiką nie z tego świata. Odejście od wartości pozornych, dominujących w świecie na rzecz tego, co pozornie mało ważne, słabe, wzgardzone.
Próba określenia ducha "Reguły Życia" polegać może na ukazaniu, tego, co najistotniejsze. Art. 1 Reguły wskazuje na dążenie do doskonałości ewangelicznej w świecie wiernych stanowiących Świecki Zakon Karmelitów Bosych. Jest to dobrowolne zobowiązanie się do dążenia do świętości. Drugi wymóg, to karmienie się na tej drodze duchowością Karmelu Terezjańskiego i akceptacja jego kierownictwa. Ideały jakie Zakon stawia, to: szczególna wrażliwość na wiarę w miłość Boga, pielęgnowanie modlitwy kontemplacyjnej wraz z konsekwentną ascezą wyrzeczenia, miłość braterska i zapał apostolski (art.2).
W rozdziale dotyczącym życia karmelity świeckiego (art. 4 9) wskazuje się następujące dążenia członków: trwanie w obecności Boga, ustawiczne pełnienie Jego woli, pielęgnowanie ducha modlitwy, uczestnictwo w życiu liturgicznym Eucharystii i modlitwie brewiarzowej zachowywaniu praktyk pokutnych jako odpowiedź na wezwanie do zaparcia się siebie i brania codziennego krzyża, trwanie w bliskości Maryi, czego zewnętrznym wyrazem jest noszenie szkaplerza świętego, modlitwa i apostolstwo w świecie, uczestnictwo w życiu wspólnoty.
W "Regule Życia" wiele uwagi poświęcono zagadnieniu odpowiedniej formacji członków Świeckiego Zakonu. Jest to bowiem kwestia podstawowa. Żadne zewnętrzne atrybuty nie zastąpią tego, co emanuje z wnętrza człowieka. „Podstawą powołania jest wezwanie przez Pana i świadome przyjęcie go, wraz z programem życia jaki daje zakon świecki(art.10). Stosunkowo długi okres formacji ma na celu rozwinięcie łaski jaką otrzymuje się od Pana.
Duch Reguły znajduje najpełniejszy wyraz w treści przyrzeczeń i ślubów składanych przed wspólnotą. Zawarte jest w nich dążenie do doskonałości ewangelicznej w duchu rad ewangelicznych oraz błogosławieństw według "Reguły Życia" Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych. W tym kontekście uwidacznia się, że Reguła stanowi środek do celu, określa sposoby realizacji ideałów ewangelicznych. Cały okres formacji ma na celu ukształtowanie osoby do życia w posłuszeństwie, ubóstwie i czystości. Artykuły 12 14 charakteryzują te ideały.
Życie według rad ewangelicznych i błogosławieństw jest swoistym znakiem sprzeciwu wobec świata. Odejściem od tego, co zmysłowe, do tego, co duchowe. Więzy przyrzeczenia i ślubów są trwałe i niezmienne (art. 16).
W części dotyczącej struktur organizacyjnych charakterystyczny jest duch wspólnoty demokratyczne podejmowanie zasadniczych decyzji. Dla wielu osób może to być zaskoczeniem, gdyż instytucje Kościoła wydają się im być odległe od zasad demokracji. W potocznym odbiorze Kościół jest raczej instytucją hierarchiczną. W zasadach kształtowania struktur organizacyjnych zawartych w Regule uwidacznia się zaufanie do wspólnoty, uznanie, iż jednostka w swoim myśleniu może łatwo błądzić.

IV. Porównanie Reguły Życia" z Regułą św. Alberta pierwotną

Podstawowy wymóg zawarty w Regule pierwotnej, to życie w posłuszeństwie Jezusowi Chrystusowi. Służenie Mu z czystego serca i dobrego sumienia. Jest to wymóg zasadniczy, niezależny od tego, jaki ktoś wybierze zakon lub sposób życia zakonnego. Zawiera się w nim uznanie Jezusa Chrystusa za Pana i podporządkowanie Mu całego życia lub, jeszcze mocniej, złożenie własnego życia Jemu w ofierze. Specyficzna forma życia karmelitańskiego jest więc wewnętrznie ukierunkowana na rezygnację z własnego ja, aby coraz bardziej utożsamić się z życiem i osobą Jezusa (Jerzy Zielinski OCD).
Ta rezygnacja z własnego ja ujmowana może być jako śmierć starego człowieka, a zarazem narodziny nowego człowieka. Nikt sam z siebie nie może uznać, że Jezus jest Panem.
W Regule pierwotnej znajduje się szereg szczegółowych przepisów określających codzienny sposób życia. Uwidacznia się tu ścisły związek życia codziennego i rzeczy ostatecznych. Codzienny sposób życia może oddalać od Boga lub stanowić ofiarę z samego siebie. Jeżeli zaś ktoś dokona czegoś więcej, nagrodzi mu za to sam Pan, gdy powróci. Reguła określa zatem wymogi konieczne, zachęcając do ich przekraczania, pod warunkiem jednak, że jest to czynione z roztropnością.
Reguła prowadzi nas do przeżywania duchowości jako życiowej mądrości, której podstawowymi elementami są: chrystocentryzm, słowo Boże, ludzkie relacje wewnątrz i na zewnątrz wspólnoty, przywdzianie zbroi Bożej, która przemienia nasze życie w różnych jego wymiarach (Chalmers, Maccise, 1997 n.29).
„Cechą Reguły karmelitańskiej jest ponadczasowość. Nie ma w niej nic, co wiąże ją na stałe z konkretnym miejscem czy mentalnością. Jej duch ukryty jest w miłości, prostocie i milczeniu. Innymi słowy jest on ewangeliczny i uniwersalny. To dzięki tym cechom, w minionych wiekach, często tak bardzo różniących się od siebie, umożliwił różnym ludziom całkowite oddanie się Bogu (Jerzy Zieliński OCD).
Dlaczego warto wracać co jakiś czas do studiowania „Reguły Życia? Za każdym razem odkrywa się coś nowego, lub coś, o czym się zapomniało. Reguła pozwala zauważyć wszelkie odstępstwa we własnym zachowaniu (oraz w zachowaniu innych członków wspólnoty) w stosunku do pierwotnych ustaleń. Reguła zapobiega zatem powolnej erozji wiary; stopniowemu, niezauważalnemu dla siebie samego oddalaniu się od pierwotnej gorliwości.

Bibliografia:

Otwarci na Bożą przyszłość. List okólny Przełożonych Generalnych O.Józefa Chalmers, O.Carm., O. Kamila Maccise, OCD z okazji 750-tej rocznicy ostatecznego zatwierdzenia Reguły Pierwotnej przez Innocentego IV 1247 1 październik 1997, Rzym 1997.
 
Reguła Pierwotna Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel dana przez św. Alberta Patriarchę Jerozolimskiego a zatwierdzona przez Papieża Innocentego IV
 
Reguła życia, statuty, rytuał Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych, 2000, Kuria Krakowskiej Prowincji Karmelitów Bosych, Kraków.
 
Zieliński Jerzy OCD, Reguła Karmelu prawodawca i treść, [b.m. i r.w.]